پرولتاریا، بحرانِ جهان موجود و مسئله‌ی گسست ـ Das Proletariat, die Krise der bestehenden Welt und die Frage des Bruchs ـ کمیته فعالین کارگری سوسیالیستی

اول ماه مه تنها یادبود گذشته نیست. اگر به مراسمی نمادین، نوستالژی تاریخی یا تکرار چند شعار فروکاسته شود، از معنای واقعی خود تهی می‌گردد. این روز، در اصل، نام لحظه‌ای است که کار مزدی با خود به تضاد برمی‌خیزد؛ لحظه‌ای که آنان‌که جهان را می‌گردانند، امکان توقف آن و بازساختنش را کشف می‌کنند. اول ماه مه زمانی زنده است که نه جشن «هویت کارگری»، بلکه اعلام ناسازگاری با جهانی باشد که زندگی را به کار، زمان را به مزد، و انسان را به وسیله‌ی تولید سود تقلیل می‌دهد.

مسئله‌ی جنبش کارگری، در معنای رادیکال آن، هرگز صرفاً بهبود شرایط فروش نیروی کار نبوده است. مبارزه بر سر دستمزد، بیمه، قرارداد، ساعت کار و امنیت شغلی ضرورتی انکارناپذیر دارد، اما اگر در همین سطح متوقف شود، تنها بر سر شرایط بهترِ همان رابطه‌ای چانه‌زنی می‌کند که انسان را تابع ارزش و سرمایه ساخته است. جنبش کارگری زمانی به نیرویی تاریخی بدل می‌شود که از دفاع صرف فراتر رود و مسئله‌ی خودِ کار مزدی، خودِ دولت، و خودِ سازمان اجتماعی و طبقه را مبتنی بر جدایی انسان‌ها از وسایل زیست و تولید را پیش بکشد.

در این معنا، پرولتاریا یک هویت جامعه‌شناختی ثابت نیست؛ نام بخشی از مردم با لباس یا شغل خاص هم نیست. پرولتاریا رابطه‌ای اجتماعی است: وضعیت کسانی که برای زیستن ناچارند نیروی کار خود را بفروشند یا حتی از فروش آن نیز محروم شده‌اند. از کارگر صنعتی تا راننده‌ی پلتفرمی، از پرستار تا معلم قراردادی، از کارمند فرسوده تا بیکار مزمن، از مهاجر بی‌ثبات تا زن خانه‌داری که کارش نامرئی شده، همگی اشکال مختلف همین وضعیت هستند.

سرمایه‌داری معاصر نیز دیگر صرفاً کارخانه و دودکش نیست. انضباط پلتفرمی، بدهی، تورم، خصوصی‌سازی، کالایی‌سازی آموزش و درمان، تخریب محیط زیست، ناامنی روانی و فرسودگی دائمی، همگی اشکال کنونی سلطه‌ی سرمایه‌اند. سرمایه نه فقط در محل کار، بلکه در خانه، شهر، مدرسه، بیمارستان، شبکه‌های دیجیتال و زمان فراغت فرمان می‌راند. بنابراین مبارزه‌ی طبقاتی نیز اگر بخواهد واقعی باشد، باید از مرزهای سنتی محل کار عبور کند و تمام عرصه‌های بازتولید زندگی را دربر گیرد.

در ایران، این صورت‌بندی خصلتی فشرده و حاد یافته است. ترکیبی از «استبداد مضاعف» سیاسی ـ ایدئولوژیک، اقتصاد رانتی، تورم مزمن، دستمزدهای فروپاشیده، سرکوب تشکل‌یابی، تبعیض جنسیتی و حاشیه‌نشینی گسترده، شکلی از سرمایه‌داری ساخته که در آن بحران نه استثناء، بلکه قاعده‌ی بازتولید است. بخش بزرگی از جامعه نه در مسیر توسعه، بلکه در چرخه‌ی بقا نگه داشته می‌شود.

در چنین وضعی، فروکاستن مسئله‌ی کارگری به مطالبه‌ی صنفی یا حل‌کردن آن در پروژه‌های سیاسی بیرونی، دو شکل متفاوت از یک بیراهه است. در حالت اول، مبارزه در سطح چانه‌زنی باقی می‌ماند؛ در حالت دوم، طبقه به پیاده‌نظام پروژه‌هایی بدل می‌شود که بیرون از منطق خودرهایی اجتماعی تعریف شده‌اند. در هر دو حالت، استقلال طبقاتی از میان می‌رود.

استقلال طبقاتی به معنای انزوا نیست، بلکه توان بیان نیازهای واقعی زندگی از منظر خودِ کارگران و تهیدستان است: پیوند دستمزد با زمان آزاد، مسکن با مالکیت، زنان با بازتولید اجتماعی، محیط زیست با منطق سود، و دموکراسی با کنترل جمعی بر تولید. هیچ‌یک از بحران‌های زمانه بیرون از رابطه‌ی کار و سرمایه قابل فهم نیست.

سازمان‌یابی نیز صرفاً به معنای ساخت نهاد رسمی نیست. اتحادیه و سندیکا ضروری‌اند، اما کافی نیستند. سازمان‌یابی واقعی زمانی آغاز می‌شود که اعتصاب به قدرت اجتماعی بدل شود، مجمع عمومی و شورا شکل گیرد، و پیوند افقی میان بخش‌های مختلف نیروی کار برقرار شود. در جهانی که سرمایه از پراکندگی تغذیه می‌کند، وحدت طبقاتی نه شعار، بلکه محصول مبارزه‌ی واقعی علیه جدایی‌هاست.

در ایران امروز، اعتصاب هم‌چنان تعیین‌کننده‌ترین لحظه‌ی ظهور قدرت پنهان جامعه است؛ لحظه‌ای که نشان می‌دهد چه کسانی واقعاً جهان را می‌گردانند. توقف نفت، حمل‌ونقل، آموزش، درمان و صنعت، نه صرفاً یک ابزار فشار، بلکه افشای حقیقت مناسبات و ساختار قدرت است.

اما هدف نهایی، صرفاً توقف کار نیست، بلکه دگرگونی معنای کار است. خودرهایی یعنی خروج از جهانی که در آن زندگی تابع مزد است. این امر بدون کاهش کار اجباری، اجتماعی‌کردن ثروت، و گذار از تولید مبتنی بر سود به تولید مبتنی بر نیاز ممکن نیست. در غیر این صورت، حتی پیروزی‌های سیاسی نیز در منطق سرمایه جذب می‌شوند.

هیچ نیروی بیرونی ــ نه دولت‌ها، نه نخبگان، نه منجیان رسانه‌ای ــ نمی‌تواند این وظیفه را انجام دهد. آزادی تنها زمانی واقعی است که از دل کنش جمعی مردمی برآید که خود موضوع سلطه بوده‌اند.

از این‌رو، اول ماه مه اگر معنایی داشته باشد، یادآور این حقیقت است: آنان که جهان را حمل می‌کنند، می‌توانند آن را دگرگون کنند.

تاریخ نه در کاخ‌ها نوشته می‌شود و نه در ناوها، بلکه در سازمان‌یابی نیروهایی که از دل زندگی واقعی برمی‌خیزند.

ایران، گره‌گاه تاریخی و امکان گسست

از این منظر، ایران امروز در آستانه‌ی جهش از «موضوع سیاست» به جایگاه «سازنده‌ی سیاست» ایستاده است؛ در گره‌گاه دو واپس‌گرایی و درون یک گذرگاه تاریخیِ باز.

در این جغرافیا چیزی به نام «جنگ رهایی‌بخش» وجود ندارد. نه گلوله‌هایی که در تاریکی آبان و دی به سینه‌ی معترضان نشستند حامل آزادی‌اند، و نه موشک‌هایی که از بیرون مرزها شلیک می‌شوند. آنچه در برابر ماست نه نبرد خیر و شر، بلکه تزاحم دو شکل سلطه است: سرکوب داخلی و مداخله‌ی خارجی. و در فاصله‌ی میان این دو، امکان سوم زاده می‌شود: امکان خودرهایی جامعه.

ایران امروز در وضعیت سه‌لایه‌ای قرار دارد: جنبش اجتماعی علیه نظم موجود، انسداد و سرکوب درونی، و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی که این سرزمین را نه جامعه‌ای زنده، بلکه موقعیتی ژئوپولیتیک می‌بینند. این سه سطح بر هم انباشته شده‌اند و وضعیتی از «گذرگاه باز تاریخی» ساخته‌اند؛ نه فروپاشی قطعی، نه ثبات پایدار.

فرسایش اجتماعی، اقتصادی و سیاسی واقعی است: تورم مزمن، سقوط معیشت، خصوصی‌سازی رانتی، فساد ساختاری و فرسودگی خدمات عمومی. در مقابل، زنان، کارگران و جوانان به ستون‌های اصلی اعتراض بدل شده‌اند. اما انسجام ساختار سرکوب هنوز برقرار است و همین امر، وضعیت را به تعلیق کشانده است.

در سوی دیگر، اپوزیسیون نیز نتوانسته بدیل تاریخی بسازد. پراکندگی سیاسی، نوستالژی‌های متعارض و فقدان افق مشترک، نارضایتی اجتماعی را از تبدیل شدن به نیروی تاریخی بازداشته است. در این میان، پروژه‌هایی مانند سلطنت‌طلبی، با اتکا به رسانه و قدرت خارجی، آینده را نه از پایین، بلکه از بالا و از مسیر «بازگشت نظم» گذشته تصور می‌کنند؛ نظمی که جامعه در آن نه سوژه، بلکه مخاطب است.

این تصور با واقعیت جامعه‌ای که دهه‌ها تجربه‌ی انقلاب، جنگ و اعتراض را پشت سر گذاشته در تضاد است. جامعه‌ای که در آن زنان، به‌ویژه پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی»، به نیروی مرکزی سیاست بدل شده‌اند، دیگر به بازسازی اقتدار از بالا تن نمی‌دهد.

در سطحی ژرف‌تر، بحران کنونی ایران صرفاً بحران حکومت نیست، بلکه بحران زیست مشترک است. جامعه با بحران معنا، جهت‌گیری و افق روبه‌روست. افق‌های پیشین ــ دینی، ایدئولوژیک، ملی‌گرایانه یا توسعه‌گرایانه ــ فرسوده شده‌اند، اما جایگزین جمعی هنوز شکل نگرفته است.

خطر اصلی در این وضعیت، نه انفجار ناگهانی، بلکه عادی‌شدن زوال است: خو گرفتن به فقر، ناامنی، مهاجرت، فرسودگی و کاهش افق زندگی. در این حالت، سلطه دیگر فقط سرکوبگر نیست، بلکه به شکل طبیعی زندگی بدل می‌شود.

در برابر این وضعیت، هیچ راهی جز بازسازی امر جمعی از پایین وجود ندارد: شوراها، اتحادیه‌ها، شبکه‌های همبستگی، اعتصاب‌های سراسری و اشکال نوین سازمان‌یابی. تنها از این مسیر است که جامعه می‌تواند از «موضوع سیاست» به «سازنده‌ی سیاست» بدل شود.

قدرت نه در بالا، بلکه در توان سازمان‌یابی پایین است. تاریخ نه داده می‌شود و نه هدیه؛ ساخته می‌شود.

و اگر رهایی معنایی داشته باشد، در همین نقطه است: در تبدیل پراکندگی رنج به سازمان‌یافتگی قدرت، و در تبدیل جامعه‌ای که برای بقا می‌جنگد، به جامعه‌ای که برای زندگی مبارزه می‌کند.

از بحرانِ حکومت تا بحرانِ زیست مشترک

اگر آنچه در متن اصلی گفته شد ناظر بر بحران ساختاری دولت، انسداد تاریخی مناسبات سلطه، و ضرورت سازمان‌یابی نیروهای اجتماعی از پایین بود، اکنون باید بر وجه دیگری از همان وضعیت درنگ کرد: این‌که بحران کنونی ایران صرفاً بحران یک حکومت، یک جناح سیاسی، یا حتی یک نظم اقتصادی خاص نیست، بلکه به‌تدریج به بحران امکانِ «زیست مشترک» بدل شده است. مسأله دیگر فقط این نیست که چه کسی حکومت می‌کند، بلکه این است که جامعه چگونه می‌تواند خود را به‌مثابه کلیتی معنادار، آینده‌مند و قابل زیستن بازسازی کند.

ایران امروز در وضعیت بحرانی و چندلایه‌ای قرار دارد که تنها در سطح سیاست رسمی یا نزاع‌های آشکار قدرت قابل توضیح نیست. هم‌زمان با فرسایش مشروعیت سیاسی، گسترش بی‌اعتمادی اجتماعی، شکاف‌های نسلی، فروپاشی افق‌های اقتصادی و انسداد مشارکت مدنی، نوعی پراکندگی در ساحت معنا نیز شکل گرفته است. جامعه با بحران نمایندگی مواجه است، اما در سطحی عمیق‌تر با بحران جهت‌گیری نیز روبه‌روست: بسیاری می‌دانند چه چیزی را نمی‌خواهند، اما آنچه را می‌خواهند هنوز به نیرویی پایدار، سازمان‌یافته و مشترک تبدیل نشده است.

از این‌رو، وضعیت موجود را نباید صرفاً «بحران» نامید، بلکه باید آن را وضعیت گره‌خورده‌ای دانست که در آن بحران‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در یکدیگر قفل شده‌اند.

فرسایش حاکمیت واقعی است، اما این فرسایش به معنای فروپاشی قریب‌الوقوع نیست. ساختار قدرت هم‌چنان از ابزارهای سخت، نهادهای پایدار و سازوکارهای کنترل برخوردار است. بنابراین، به‌جای تصویر یک پایان ناگهانی، با یک فرسایش مزمن و طولانی‌مدت روبه‌رو هستیم؛ وضعیتی که در آن بحران نه لحظه، بلکه شکلِ تداوم نظم موجود است.

در سوی دیگر، اپوزیسیون نیز نتوانسته است این گره تاریخی را باز کند. پراکندگی سیاسی، رقابت‌های فرقه‌ای، نوستالژی‌های متضاد و فقدان افق مشترک، باعث شده‌اند که نارضایتی اجتماعی گسترده هنوز به نیرویی تاریخی و همگرا تبدیل نشود. بخشی از نیروها در گذشته متوقف مانده‌اند، بخشی در انتظار مداخله بیرونی‌اند، و بخشی دیگر هنوز نتوانسته‌اند نسبت میان آزادی سیاسی و عدالت اجتماعی را به یک پروژه‌ی واحد تبدیل کنند.

در این میان، پروژه‌هایی مانند سلطنت‌طلبی نمونه‌ای فشرده از این بن‌بست‌اند: تصور این‌که می‌توان آینده را از طریق بازگشت اقتدار، ائتلاف نخبگان و حمایت خارجی بازسازی کرد. در این منطق، جامعه نه سوژه‌ی سیاست، بلکه مخاطب آن است؛ نه کنش‌گر تاریخ، بلکه تماشاگر انتقال قدرت. اما جامعه‌ای که تجربه‌ی انقلاب، جنگ، سرکوب، مهاجرت و اعتراضات گسترده را پشت سر گذاشته، دیگر به‌سادگی به چنین الگوهای بازگشتی تن نمی‌دهد.

در سطحی ژرف‌تر، آنچه فرسوده شده صرفاً اقتدار سیاسی نیست، بلکه افق‌های معنابخش پیشین نیز دچار زوال شده‌اند. دین رسمی، ایدئولوژی‌های رهایی‌بخش گذشته، ملی‌گرایی دولتی و حتی روایت‌های توسعه‌گرایانه، دیگر توان تولید معنا و انسجام اجتماعی را ندارند. با این حال، جایگزین جمعی و فراگیر هنوز شکل نگرفته است. نتیجه، نوعی زیست تعلیقی است: جامعه‌ای که نه می‌تواند به گذشته بازگردد و نه هنوز آینده را تصاحب کرده است.

خطر اصلی در چنین وضعیتی صرفاً انفجار سیاسی نیست، بلکه عادی‌شدن زوال است؛ یعنی خو گرفتن تدریجی به فقر، ناامنی، مهاجرت، فرسودگی روانی، فروپاشی اعتماد و کاهش افق‌های زندگی. در این وضعیت، سلطه دیگر فقط از طریق سرکوب عمل نمی‌کند، بلکه از طریق کوچک‌کردن تدریجی امکان‌های زیستن خود را بازتولید می‌کند.

از این منظر، بحران کنونی ایران بیش از آن‌که بحران دولت باشد، بحران سوژه است؛ یعنی فقدان نیروی اجتماعی‌ای که بتواند از دل این وضعیت، افق بدیل بسازد. اعتراض وجود دارد، آگاهی وجود دارد، خشم وجود دارد، اما این‌ها هنوز به قدرت مادی سازمان‌یافته و پایدار تبدیل نشده‌اند. همین شکاف است که تاریخ را در وضعیت تعلیق نگه می‌دارد.

در برابر دو قطب اصلی این وضعیت ــ استبداد داخلی از یک سو و مهندسی قدرت از بیرون از سوی دیگر ــ تنها امکان سوم در سازمان‌یابی از پایین نهفته است: در پیوند میان کارگران، زنان، معلمان، دانشجویان، بازنشستگان و همه‌ی آنانی که زندگی‌شان به میدان سیاست تحمیل شده است. اعتصاب‌های سراسری، شوراهای مستقل، شبکه‌های همبستگی و اشکال نوین خودسازمان‌یابی می‌توانند شکاف واقعی در ساختار قدرت ایجاد کنند؛ شکافی که از بیرون تحمیل نمی‌شود، بلکه از درون جامعه ساخته می‌شود.

در نهایت، مسئله بر سر این نیست که چه کسی بر قدرت می‌نشیند، بلکه بر سر این است که آیا جامعه می‌تواند خود را به‌عنوان سوژه‌ی تاریخی بازسازی کند یا نه. اگر این بازسازی رخ ندهد، هر بحران به بازتولید سلطه منتهی می‌شود؛ اما اگر رخ دهد، تاریخ دوباره گشوده می‌شود.

قدرت برسازنده نه در کاخ‌هاست و نه در ناوهای هواپیمابر؛ در توان جامعه برای سازمان‌یافتن و تحمیل اراده‌ی خویش است. اگر این جامعه بخواهد از چرخه‌ی استبداد مضاعف بیرون بیاید، باید از موقعیت «موضوع سیاست» به جایگاه «سازنده‌ی سیاست» جهش کند. تاریخ را نه بمب‌ها می‌بندند و نه خاندان‌ها؛ این مردم‌اند که اگر به صحنه، به‌مثابه نیرویی خودآگاه و متشکل، وارد شوند، می‌توانند نقطه‌ی پایان یک دوره و آغاز دوره‌ای دیگر را رقم بزنند.

زنده باد اول ماه مه

                سرنگون باد رژیم سرمایه‌داری جمهوری اسلامی 

زنده باد انقلاب خودرهایی از کار بردگی مزدی

به سوی انترناسیونالیسم پرولتری

برقرار باد امر مشترک اجتماعی

کمیته فعالین کارگری سوسیالیستی

۱۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ــ اول ماه مه ۲۰۲٦

به ما به‌پیوندید: https://t.me/kkfsf

‌

Das Proletariat, die Krise der bestehenden Welt und die Frage des Bruchs

Der Erste Mai ist nicht bloß ein Gedenken an Vergangenes. Wird er auf ein symbolisches Ritual, historische Nostalgie oder die Wiederholung einiger Parolen reduziert, wird er seines wirklichen Gehalts beraubt. Dieser Tag bezeichnet ursprünglich den Moment, in dem die Lohnarbeit mit sich selbst in Widerspruch gerät; den Moment, in dem jene, die die Welt am Laufen halten, die Möglichkeit entdecken, sie anzuhalten und neu zu gestalten. Der Erste Mai lebt nur dann, wenn er nicht als Fest einer „Arbeiteridentität“, sondern als Erklärung der Unvereinbarkeit mit einer Welt erscheint, die das Leben auf Arbeit, die Zeit auf Lohn und den Menschen auf ein Mittel der Profiterzeugung reduziert.

Die Frage der Arbeiterbewegung war in ihrem radikalen Sinn niemals bloß die Verbesserung der Bedingungen des Verkaufs der Arbeitskraft. Der Kampf um Lohn, Versicherung, Vertrag, Arbeitszeit und Arbeitsplatzsicherheit ist eine unabweisbare Notwendigkeit. Bleibt er jedoch auf dieser Ebene stehen, verhandelt er lediglich über bessere Bedingungen eben jenes Verhältnisses, das den Menschen dem Wert und dem Kapital unterworfen hat. Zur geschichtlichen Kraft wird die Arbeiterbewegung erst dann, wenn sie über bloße Verteidigung hinausgeht und die Frage der Lohnarbeit selbst, des Staates selbst und der gesellschaftlichen sowie klassenförmigen Organisation aufwirft, die auf der Trennung der Menschen von den Mitteln des Lebens und der Produktion beruht.

In diesem Sinne ist das Proletariat keine feste soziologische Identität; auch nicht die Bezeichnung eines bestimmten Bevölkerungsteils mit besonderer Kleidung oder besonderem Beruf. Das Proletariat ist ein gesellschaftliches Verhältnis: die Lage jener, die zum Leben gezwungen sind, ihre Arbeitskraft zu verkaufen – oder denen selbst dieser Verkauf verwehrt ist. Vom Industriearbeiter bis zum Plattformfahrer, von der Pflegekraft bis zur befristet beschäftigten Lehrerin, vom erschöpften Angestellten bis zum chronisch Erwerbslosen, vom prekären Migranten bis zur Hausfrau, deren Arbeit unsichtbar gemacht wurde – sie alle verkörpern unterschiedliche Formen derselben Lage.

Der zeitgenössische Kapitalismus ist längst nicht mehr bloß Fabrik und Schornstein. Plattformdisziplinierung, Verschuldung, Inflation, Privatisierung, die Verwandlung von Bildung und Gesundheit in Waren, Umweltzerstörung, psychische Unsicherheit und permanente Erschöpfung – all dies sind heutige Formen der Herrschaft des Kapitals. Das Kapital herrscht nicht nur am Arbeitsplatz, sondern ebenso im Haus, in der Stadt, in der Schule, im Krankenhaus, in digitalen Netzwerken und in der Freizeit. Will Klassenkampf real sein, muss er daher die traditionellen Grenzen des Arbeitsplatzes überschreiten und alle Bereiche der Reproduktion des Lebens umfassen.

Im Iran hat diese Formation einen verdichteten und verschärften Charakter angenommen. Eine Verbindung aus politisch-ideologischer „doppelter Despotie“, Rentenökonomie, chronischer Inflation, zusammengebrochenen Löhnen, Unterdrückung gewerkschaftlicher Organisierung, geschlechtlicher Diskriminierung und massiver Marginalisierung hat eine Form des Kapitalismus hervorgebracht, in der die Krise nicht Ausnahme, sondern Regel der Reproduktion ist. Ein großer Teil der Gesellschaft wird nicht auf dem Weg der Entwicklung gehalten, sondern in einem Kreislauf des bloßen Überlebens.

Unter solchen Bedingungen ist sowohl die Reduktion der Arbeiterfrage auf ökonomische Teilforderungen als auch ihre Auflösung in äußeren politischen Projekten Ausdruck desselben Irrtums. Im ersten Fall verbleibt der Kampf auf der Ebene des Aushandelns; im zweiten wird die Klasse zur Fußtruppe von Projekten, die außerhalb der Logik gesellschaftlicher Selbstbefreiung definiert sind. In beiden Fällen geht Klassenautonomie verloren.

Klassenautonomie bedeutet nicht Isolation, sondern die Fähigkeit, die wirklichen Bedürfnisse des Lebens aus der Perspektive der Arbeiter und Verarmten selbst auszusprechen: die Verbindung des Lohns mit freier Zeit, des Wohnens mit Eigentum, der Frauenfrage mit sozialer Reproduktion, der Umweltfrage mit der Profitlogik und der Demokratie mit kollektiver Kontrolle über die Produktion. Keine der Krisen unserer Zeit lässt sich außerhalb des Verhältnisses von Arbeit und Kapital begreifen.

Organisierung bedeutet ebenfalls nicht bloß den Aufbau formeller Institutionen. Gewerkschaften und Syndikate sind notwendig, aber nicht hinreichend. Wirkliche Organisierung beginnt dort, wo der Streik zu gesellschaftlicher Macht wird, wo Vollversammlungen und Räte entstehen und horizontale Verbindungen zwischen verschiedenen Segmenten der Arbeitskraft hergestellt werden. In einer Welt, in der das Kapital von Zersplitterung lebt, ist Klassenunity nicht Parole, sondern Resultat des realen Kampfes gegen Trennungen.

Im heutigen Iran bleibt der Streik der entscheidende Moment des Erscheinens der verborgenen Macht der Gesellschaft; der Moment, in dem sichtbar wird, wer die Welt tatsächlich bewegt. Das Stillstehen von Öl, Verkehr, Bildung, Gesundheit und Industrie ist nicht bloß ein Druckmittel, sondern die Enthüllung der Wahrheit gesellschaftlicher Verhältnisse und der Machtstruktur.

Doch das Endziel ist nicht einfach die Einstellung der Arbeit, sondern die Umwälzung des Sinns der Arbeit selbst. Selbstbefreiung heißt Austritt aus einer Welt, in der das Leben dem Lohn untergeordnet ist. Dies ist ohne Reduktion der Zwangsarbeit, Vergesellschaftung des Reichtums und Übergang von profitbasierter zu bedürfnisorientierter Produktion unmöglich. Andernfalls werden selbst politische Siege erneut in die Logik des Kapitals integriert.

Keine äußere Kraft – weder Staaten noch Eliten noch mediale Heilsfiguren – kann diese Aufgabe übernehmen. Freiheit ist nur dann wirklich, wenn sie aus der kollektiven Praxis jener hervorgeht, die selbst Objekt der Herrschaft gewesen sind.

Wenn also der Erste Mai irgendeinen Sinn besitzt, dann erinnert er an diese Wahrheit: Jene, die die Welt tragen, können sie verändern.

Geschichte wird weder in Palästen geschrieben noch auf Flugzeugträgern, sondern in der Organisierung jener Kräfte, die aus dem wirklichen Leben hervorgehen.

Iran, historischer Knotenpunkt und Möglichkeit des Bruchs

Aus dieser Perspektive steht der Iran heute an der Schwelle eines Sprungs: vom „Objekt der Politik“ zum „Subjekt, das Politik hervorbringt“; am Knotenpunkt zweier Reaktionismen und innerhalb eines offenen historischen Übergangs.

In dieser Geographie gibt es nichts, was man einen „Befreiungskrieg“ nennen könnte. Weder die Kugeln, die in den dunklen Tagen von Aban und Dey die Brust der Protestierenden trafen, tragen Freiheit in sich, noch die Raketen, die von außerhalb der Grenzen abgeschossen werden. Was vor uns liegt, ist nicht der Kampf zwischen Gut und Böse, sondern die Kollision zweier Formen von Herrschaft: innere Repression und äußere Intervention. Und im Zwischenraum dieser beiden entsteht eine dritte Möglichkeit: die Selbstbefreiung der Gesellschaft.

Der Iran befindet sich heute in einer dreifachen Lage: soziale Bewegung gegen die bestehende Ordnung, innere Blockade und Unterdrückung sowie die Konkurrenz regionaler und globaler Mächte, die dieses Land nicht als lebendige Gesellschaft, sondern als geopolitische Position betrachten. Diese drei Ebenen überlagern sich und erzeugen einen „offenen historischen Übergang“ – weder sicheren Zusammenbruch noch stabile Ordnung.

Der soziale, ökonomische und politische Verschleiß ist real: chronische Inflation, Zusammenbruch der Lebensbedingungen, rentenförmige Privatisierung, strukturelle Korruption und Erosion öffentlicher Dienstleistungen. Demgegenüber sind Frauen, Arbeiter und Jugendliche zu den tragenden Säulen des Widerstands geworden. Doch die Kohärenz des Repressionsapparates besteht weiterhin, und genau dies hält die Situation in Schwebe.

Auf der anderen Seite ist auch die Opposition außerstande gewesen, eine historische Alternative hervorzubringen. Politische Zersplitterung, widersprüchliche Nostalgien und das Fehlen eines gemeinsamen Horizonts haben verhindert, dass gesellschaftliche Unzufriedenheit sich in geschichtliche Kraft verwandelt. Projekte wie der Monarchismus stellen sich – gestützt auf Medienmacht und äußere Kräfte – die Zukunft nicht von unten, sondern von oben vor: als „Wiederherstellung der Ordnung“ der Vergangenheit; einer Ordnung, in der die Gesellschaft nicht Subjekt, sondern Publikum ist.

Diese Vorstellung steht im Widerspruch zur Realität einer Gesellschaft, die Jahrzehnte von Revolution, Krieg und Aufstand erfahren hat. Eine Gesellschaft, in der Frauen – besonders seit dem Aufstand „Frau, Leben, Freiheit“ – zu einer zentralen politischen Kraft geworden sind, wird sich nicht mehr der Rekonstruktion von Autorität von oben unterwerfen.

Auf tieferer Ebene ist die gegenwärtige Krise des Iran nicht bloß eine Krise der Regierung, sondern eine Krise des gemeinsamen Lebens. Die Gesellschaft ist mit einer Krise des Sinns, der Orientierung und des Horizonts konfrontiert. Frühere Horizonte – religiöse, ideologische, nationalistische oder entwicklungsstaatliche – sind erschöpft, doch ein neuer kollektiver Horizont ist noch nicht entstanden.

Die größte Gefahr in dieser Lage ist nicht die plötzliche Explosion, sondern die Normalisierung des Verfalls: die Gewöhnung an Armut, Unsicherheit, Migration, Erschöpfung und die Verengung der Lebensperspektiven. Unter solchen Bedingungen wird Herrschaft nicht nur repressiv, sondern zur natürlichen Form des Lebens selbst.

Demgegenüber gibt es keinen anderen Weg als die Wiederherstellung des Gemeinsamen von unten: Räte, Gewerkschaften, Netze der Solidarität, Generalstreiks und neue Formen der Organisierung. Nur auf diesem Weg kann die Gesellschaft vom „Objekt der Politik“ zum „Subjekt der Politik“ werden.

Macht liegt nicht oben, sondern in der Fähigkeit der unteren Klassen, sich zu organisieren. Geschichte wird weder gegeben noch geschenkt; sie wird gemacht.

Und wenn Befreiung irgendeinen Sinn hat, dann genau hier: in der Verwandlung der Zerstreuung des Leidens in organisierte Macht – und in der Verwandlung einer Gesellschaft, die ums Überleben kämpft, in eine Gesellschaft, die für das Leben kämpft.

Von der Krise der Herrschaft zur Krise des gemeinsamen Lebens

Wenn das bisher Gesagte auf die strukturelle Krise des Staates, die historische Blockade der Herrschaftsverhältnisse und die Notwendigkeit der Organisierung gesellschaftlicher Kräfte von unten zielte, so muss nun bei einer anderen Seite derselben Situation verweilt werden: Die gegenwärtige Krise des Iran ist nicht bloß die Krise einer Regierung, einer politischen Fraktion oder gar einer bestimmten Wirtschaftsordnung. Sie wird zunehmend zur Krise der Möglichkeit gemeinsamen Lebens. Die Frage lautet nicht mehr nur, wer regiert, sondern wie die Gesellschaft sich selbst als sinnvolle, zukunftsfähige und lebenswerte Totalität neu hervorbringen kann.

Der Iran befindet sich heute in einer vielschichtigen Krisenlage, die nicht allein auf der Ebene offizieller Politik oder offener Machtkämpfe erklärbar ist. Gleichzeitig mit dem Verschleiß politischer Legitimität, der Ausbreitung sozialen Misstrauens, generationellen Spaltungen, dem Zusammenbruch ökonomischer Horizonte und der Blockierung ziviler Teilhabe ist auch eine Zerstreuung im Bereich des Sinns entstanden. Die Gesellschaft erlebt eine Repräsentationskrise – und tiefer noch eine Krise der Orientierung. Viele wissen, was sie nicht wollen; doch das, was sie wollen, ist noch nicht zu einer dauerhaften, organisierten und gemeinsamen Kraft geworden.

Daher darf die bestehende Lage nicht einfach „Krise“ genannt werden. Sie ist vielmehr eine verknotete Situation, in der politische, ökonomische, soziale und kulturelle Krisen ineinander verriegelt sind.

Der Verschleiß der Herrschaft ist real, aber er bedeutet keinen unmittelbar bevorstehenden Zusammenbruch.

Die Machtstruktur verfügt weiterhin über harte Mittel, stabile Institutionen und Kontrollmechanismen. Statt eines plötzlichen Endes erleben wir daher einen chronischen und langwierigen Erosionsprozess – eine Lage, in der Krise nicht Moment, sondern Form der Fortdauer der bestehenden Ordnung ist.

Auch die Opposition war bislang außerstande, diesen historischen Knoten zu lösen. Politische Zersplitterung, sektiererische Konkurrenz, widersprüchliche Nostalgien und das Fehlen eines gemeinsamen Horizonts haben verhindert, dass breite soziale Unzufriedenheit zu einer historischen und vereinigenden Kraft wird. Ein Teil der Kräfte ist in der Vergangenheit stehen geblieben, ein anderer wartet auf äußere Intervention, und wieder andere sind unfähig, das Verhältnis von politischer Freiheit und sozialer Gerechtigkeit in ein gemeinsames Projekt zu übersetzen.

Auf tieferer Ebene ist nicht nur politische Autorität erschöpft, sondern auch die alten sinnstiftenden Horizonte befinden sich im Niedergang. Staatsreligion, frühere Befreiungsideologien, offizieller Nationalismus und selbst modernisierende Entwicklungsnarrative vermögen keinen gesellschaftlichen Sinn mehr zu erzeugen. Doch ein neuer kollektiver Horizont ist noch nicht entstanden. Das Resultat ist ein suspendiertes Leben: eine Gesellschaft, die weder zur Vergangenheit zurückkehren noch sich die Zukunft bereits aneignen kann.

Die Hauptgefahr besteht hier nicht bloß in politischer Explosion, sondern in der Normalisierung des Verfalls: der allmählichen Gewöhnung an Armut, Unsicherheit, Migration, psychische Erschöpfung, Vertrauensverlust und schrumpfende Lebenshorizonte. Herrschaft reproduziert sich dann nicht mehr nur durch Repression, sondern durch die schrittweise Verkleinerung der Möglichkeiten des Lebens selbst.

Aus dieser Perspektive ist die gegenwärtige Krise des Iran mehr Krise des Subjekts als Krise des Staates: das Fehlen einer gesellschaftlichen Kraft, die aus dieser Lage einen alternativen Horizont hervorbringen könnte. Protest existiert, Bewusstsein existiert, Wut existiert – doch all dies ist noch nicht in organisierte und dauerhafte materielle Macht überführt worden. Gerade diese Lücke hält die Geschichte in Schwebe.

Gegenüber den beiden Hauptpolen dieser Situation – innerer Despotie auf der einen, äußerer Machttechnik auf der anderen Seite – liegt die dritte Möglichkeit allein in der Organisierung von unten: in der Verbindung von Arbeitern, Frauen, Lehrern, Studierenden, Rentnern und all jenen, deren Leben zum Feld politischer Gewalt geworden ist. Generalstreiks, unabhängige Räte, Netze der Solidarität und neue Formen der Selbstorganisation können einen realen Riss in der Machtstruktur erzeugen – einen Riss, der nicht von außen auferlegt, sondern aus dem Inneren der Gesellschaft geschaffen wird.

Letztlich geht es nicht darum, wer die Macht besetzt, sondern darum, ob die Gesellschaft sich selbst als historisches Subjekt neu konstituieren kann. Geschieht dies nicht, führt jede Krise zur Reproduktion von Herrschaft. Geschieht es aber, dann öffnet sich die Geschichte erneut.

Konstituierende Macht liegt weder in Palästen noch auf Flugzeugträgern; sie liegt in der Fähigkeit der Gesellschaft, sich zu organisieren und ihren Willen durchzusetzen. Wenn diese Gesellschaft dem Kreislauf doppelter Despotie entkommen will, muss sie vom „Objekt der Politik“ zum „Subjekt, das Politik hervorbringt“ werden. Geschichte wird weder durch Bomben geschlossen noch durch Dynastien geschrieben. Es sind die Menschen selbst, die – wenn sie als bewusste und organisierte Kraft auf die Bühne treten – das Ende einer Epoche und den Beginn einer anderen markieren können.

زنده باد اول ماه مه

سرنگون باد رژیم سرمایه‌داری جمهوری اسلامی

زنده باد انقلاب خودرهایی از کار بردگی مزدی

به سوی انترناسیونالیسم پرولتری

برقرار باد امر مشترک اجتماعی

کمیته فعالین کارگری سوسیالیستی

۱۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ــ اول ماه مه ۲۰۲٦

به ما به‌پیوندید: https://t.me/kkfsf