پاسداشت یاد جانباختگان راه آزادی، برابری و کرامت انسانی ـ عباس منصوران

«وینان
دل به دریا افگنانند،
به‌پای دارنده‌ی آتش‌ها
زندگانی
دوشادوشِ مرگ
پیشاپیشِ مرگ
هماره زنده از آن سپس که با مرگ
و همواره بدان نام
که زیسته بودند،
که تباهی
از درگاهِ بلندِ خاطره‌شان
شرمسار و سرافکنده می‌گذرد…»*

مرگ سرخ و آگاهانه به‌سان دفاع از عینِ زندگی و بقای تاریخی، آنگاه که ضرورت یابد، گزینه‌ی آنان بود:

  • از ماکو و سردشت تا کرماشان، جوانرود و بروجرد و سراسر کردستان

تاریخ مبارزات آزادی‌خواهانه در کردستان‌ها، از جمله کردستان ایران (روژهلات)، و دیگر بخش‌های کوردستان‌ (باشور،‌ باکور، ‌روژآوا و شنگال)، تاریخ رنج‌ها، فداکاری‌ها، ایستادگی‌های باشکوه و آرمان‌های انسان‌هایی است که برای آزادی، برابری، و همبستگی و کرامت انسانی مبارزه کرده‌اند. در این تاریخ، نام‌ها و سرگذشت‌های بسیاری ثبت شده‌اند؛ زنان و مردانی که از شهرها، روستاها و کوهستان‌های گوناگون برخاستند و سرنوشت خود را با مبارزات اجتماعی و سیاسی پیوند زدند.

از ماکو و سردشت تا بانه، سقز، مهاباد، پیرانشهر، بوکان، کرماشان و جوانرود، و حتی از نی‌ریز فارس و سراسر زاگرس و جبهه‌های مقاومت در روژآوا ــ شمال و شرق سوریه ــ یادمانِ شهدا و تجربه نسل‌های گوناگون مبارزان، بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین‌ها را تشکیل می‌دهد.

در سال‌های گذشته، شماری از این رزمندگان در درگیری با نیروهای اشغالگر حکومت اسلامی ایران، در رویارویی با باندهای تروریستی داعش و دیگر گروه‌های جهادی، و در پیکارهای مسلحانه با نیروهای اشغالگر ارتش ترکیه و دیگر نیروهای صدام و جانشینانش، حکومت بعثی و اسلامی سوریه جان باخته‌اند؛ یا  در ایران به دار آویخته شده‌اند و یا زیر شکنجه و در پای چوبه‌های دار قرار گرفته‌اند. انسان‌هایی همچون زینب جلالیان، با نزدیک به ۲۰ سال زندانی‌بودن در زندان یزد، و پخشان عزیزی و وریشه مرادی و دیگرانی که زیر چوبه‌های دار و شکنجه در اوین و زندان‌های سراسر ایران به اسارت گرفته شده‌اند.

یادآوری سرگذشت آنان تنها به معنای ثبت نام و تاریخ جان‌باختن نیست؛ بلکه تلاشی است برای پاسداشت حافظه جمعی، شناخت تجربه‌های تاریخی و جلوگیری از فراموش‌شدن انسان‌هایی که جان و زندگی خود را با آرمان‌های آزادی و برابری پیوند زده‌اند. بسیاری جان باخته‌اند و بسیاری دیگر، در پی آمد دهها سال مبارزه و مقاومت در کوه‌های سرکش به آسیب‌های فیزیکی دچار شده، و با ازدست‌دادن پا، دست و چشم خود، همچنان،‌ در سنگرهای گوناگون، حتا در خارج از کردستان، در صف مبارزه ایستاده‌اند.

در همین چارچوب، اطلاعیه‌های منتشرشده در روزهای اخیر درباره گروهی از گریلاهای اهل ماکو، جان‌باختن درسیم بهار در سردشت و سرگذشت یازده رزمنده دیگر از شهرهای روژهلات کردستان، فرصتی برای بازخوانی این تاریخ و ادای احترام به یاد آنان فراهم آورده است.

این یادمان همچنین نام دیگر چهره‌های مقاومت، از جمله سورخین روژهلات (فاطمه ساکان)، رفیق رونی جوانرود (جمال مرادی) و رفیق رسول توده از نیریز فارس(فؤاد مصطفی سلطانی- با ارزش‌گذاری و نام زنده یاد فواد مصطفی سلطانی، از بنیانگزاران سربلند کومه‌له) را در پیوند با گستره جغرافیایی و انسانی مبارزات آزادی‌خواهانه گرامی می‌دارد.

در تاریخ ۹ نوامبر ۲۰۲۶، مرکز اطلاع‌رسانی و مطبوعاتی نیروهای مدافع خلق (ه‌پ‌گ / HPG) با انتشار اطلاعیه‌ای، یاد پانزده گریلای اهل شهرستان ماکو در روژهلات کردستان را که در زمان‌های مختلف و در جریان مبارزات مسلحانه جان باخته‌اند، گرامی داشت:

بریوان آمد — بێریڤان ئامەد

  1. چاورش گابار — چاوڕەش گابار

  2. ماریا آمانوس — ماریا ئامانۆس

  3. رونیا روناهی — ڕۆنیا ڕۆناهی

  4. دیجله ماکو — دیجلە ماکۆ

  5. هیرش ولات — هێرش وڵات

  6. تامارا گەڤر — تامارا گەڤەر

  7. اوین فیراز — ئەڤین فیراز

  8. کانی اورمیه — کانی ورمێ

  9. برخودان گلیداخ — بەرخۆدان گلیداخ

  10. شروان شورش — شەڕڤان شۆڕش

  11. باور گلیداخ — باوەڕ گلیداخ

  12. شروان ماکو — شەڕڤان ماکۆ

  13. عگید زردشت — عەگید زەردەشت

  14. روکن آزاد — ڕووکەن ئازاد

این نام‌ها یادآور حضور زنان و مردانی از ماکو در دوره‌های مختلف مبارزات کردستان‌اند؛ کسانی که با وجود تفاوت در زمان، مکان و شرایط زندگی، سرگذشت آنان در حافظه‌ی مشترک جنبش‌های مقاومت ثبت شده است.

«کاشفانِ چشمه
کاشفانِ فروتنِ شوکران
جویندگانِ شادی
در مِجْری‌ِ آتشفشان‌ها

 

شعبده‌بازانِ لبخند
در شبکلاهِ درد
با جاپایی ژرف‌تر از شادی
در گذرگاهِ پرندگان...»*

در روز جمعه، ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۲ آبان ۱۴۰۵)، خبرگزاری فرات (ANF)، به نقل از اطلاعیه فرماندهی ی‌ر‌ک، از جان‌باختن درسیم بهار در سردشت خبر داد.

بر اساس اطلاعیه منتشرشده از سوی فرماندهی یگان‌های مدافع شرق کردستان (ی‌ر‌ک / YRK)، شامگاه چهارشنبه، ۲۰ آبان ۱۴۰۵، در مناطق پیرامونی شهر سردشت در استان آذربایجان غربی، میان گروهی از گریلاهای ی‌ر‌ک و نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درگیری مسلحانه روی داده است:

«گروهی از رفقایمان که برای انجام وظایف خود در سردشت حضور داشتند، در فاصله ساعت ۹ تا ۱۰ شب در کمین نیروهای دشمن افتادند و از سوی سپاه پاسداران مورد حمله قرار گرفتند. نیروهای رژیم با سلاح‌های سنگین و پهپاد به رفقایمان حمله کردند… هەڤال درسیم بهار زخمی شد، اما قهرمانانه تا آخرین فشنگ مقاومت کرد و برای آنکه به دست دشمن نیفتد، با آخرین گلوله خود به مقام والای جان‌باختن در راه آزادی و برابری نائل آمد.»

مشخصات درسیم بهار:

  • نام سازمانی: درسیم بهار

  • نام و نام خانوادگی: پویان کریمی

  • سال و محل تولد: ۱۹۸۳، بروجرد

  • نام مادر: هلاله

  • نام پدر: امجد

  • سال و محل پیوستن به نیروهای مربوطه: ۲۰۱۵، قندیل

  • تاریخ و محل جان‌باختن طبق اطلاعیه: ۲۰ آبان ۱۴۰۵، سردشت

 یاد درسیم بهار و دیگر جان‌باختگان کردستان، بخشی از تاریخ پرچالش مقاومت‌ها و رزم دهه‌های اخیر است که ثبت دقیق و مستندسازی روایت‌های آن، برای شناخت حقیقت تاریخی و پاسداشت ابعاد انسانی و حقوقی دفاع مشروع اهمیتی بنیادین دارد.

 در روز پنج‌شنبه، ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۱ آبان ۱۴۰۵)، مرکز ‌رسانه‌ای نیروهای مدافع خلق (HPG) در اطلاعیه دیگری، مشخصات یازده گریلای جان‌باخته از شهرهای مختلف روژهلات کردستان را اعلام کرده است.

بر اساس فهرست ارائه‌شده، این افراد در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، در مناطق مختلف کردستان و روژآوا جان باخته‌اند:

۱. باگر آربابا — نادر عزیزی، (زادگاه: بانه، تاریخ جان‌باختن: ۱۹ دسامبر ۲۰۱۶، محل جان‌باختن: آمِد)

۲. آلا کوردستان — محسن عزیزی، (زادگاه: سقز، تاریخ جان‌باختن: ۱۲ مارس ۲۰۱۰، محل جان‌باختن: قندیل)؛

۳. چیا کوردستان — بایزید تابانی، (زادگاه: مهاباد، تاریخ جان‌باختن: ۳ ژانویه ۲۰۱۲، محل جان‌باختن: قندیل)؛

۴. زنار دوغا — هیمن حسن‌پور، (زادگاه: مهاباد، تاریخ جان‌باختن: ۲۷ آوریل ۲۰۱۹، محل جان‌باختن: خنیره)

۵. خبات چیا — هادی زردی، (زادگاه: بانه، تاریخ جان‌باختن: ۲ اکتبر ۲۰۱۸، محل جان‌باختن: آواشین)؛

۶. رِبَر تِکوشَر — محمد جانی (زادگاه: پیرانشهر، تاریخ جان‌باختن: ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۹، محل جان‌باختن: آواشین)؛

 ۷. خیری تولهلدان — سامان تومانی (زادگاه: مهاباد، تاریخ جان‌باختن: ۳۱ مه ۲۰۲۲، محل جان‌باختن: روژآوا)؛

 ۸. امید چیا مهاباد — صادق فتاحی (زادگاه: مهاباد، تاریخ جان‌باختن: ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۷، محل جان‌باختن: آواشین)؛

 ۹. پیردوغان آگرین — ایوب فوزی (زادگاه: بوکان، تاریخ جان‌باختن: ۲۵ مه ۲۰۲۰، محل جان‌باختن: خاکورک)؛

 ۱۰. وَلَات شَپول — زکریا رسولی (زادگاه: سردشت، تاریخ جان‌باختن: ۲۹ ژوئن ۲۰۲۴، محل جان‌باختن: قندیل)؛

 ۱۱. باهوز سقز — دانیار نوری (زادگاه: سقز، تاریخ جان‌باختن: ۱ فوریه ۲۰۱۸، محل جان‌باختن: قندیل).

سرگذشت این یازده انسان مبارز و آگاه، گستره‌ی زمانی و جغرافیایی حضور رزمندگانی از شهرهای مختلف روژهلات کردستان را نشان می‌دهد؛ از کوهستان‌های قندیل و آواشین تا خاکورک، آمِد و روژآوا.

حافظه‌ی مبارزات آزادی‌خواهانه را نمی‌توان به یک شهر، یک سازمان یا یک دوره تاریخی محدود کرد. در کنار نام‌های اعلام‌شده در اطلاعیه‌های اخیر، چهره‌های دیگری نیز از جغرافیای گوناگون ایران و کردستان در مبارزات سیاسی، اجتماعی و نظامی حضور داشته‌اند.

از نی‌ریز فارس تا کرماشان و جوانرود، و از کوهستان‌های کردستان تا جبهه‌های مقابله با داعش در کوبانی، شنگال و روژآوا، تجربه این انسان‌ها یادآور پیوند میان سرنوشت مردمان گوناگون در برابر جنگ، سرکوب و خشونت است.

در این یادمان، نام رفیق رسول توده (فؤاد مصطفی سلطانی) نیز گرامی داشته می‌شود؛ مبارز انترناسیونالیست اهل استان فارس که در صفوف یگان‌های مدافع خلق (YPG) در روژآوا حضور داشت. یاد او در روایت این مجموعه، نمایانگر آرمان مشترک و مفهوم واقعی ادغام و انتگراسیون میان خلق‌ها با حقوق برابر و حضور انسان‌هایی از مناطق دیگر ایران، از جمله نی‌ریز فارس، در گستره مبارزات آزادی‌خواهانه است.

بنا بر گزارش یادبود منتشرشده، رسول توده در ۹ دسامبر ۲۰۲۵، در جریان درمان در سلیمانیه درگذشت و پیکرش در منطقه بنار قندیل به خاک سپرده شد.

یادکرد این نام بر این حقیقت تأکید دارد که آرمان آزادی و برابری در مرزهای یک شهر، زبان یا هویت جغرافیایی محصور نمی‌ماند.

از دیگر چهره‌های برجسته این تاریخ، سورخین روژهلات (فاطمه ساکان)، از فرماندهان شناخته‌شده مقاومت کوبانی و یگان‌های مدافع زنان، است.

سورخین در جریان فرماندهی نبردهای کوبانی علیه داعش از ناحیه چشم آسیب دید و بینایی یکی از چشمان خود و سپس یکی از پاهایش را از دست داد. برخاست و نزدیک به ۱۰ ده سال زیر پی‌گرد تروریسم داعش و ارتش ترکیه به مبارزه ادامه داد و با سازمان‌دهی فدراسیون سراسری زخمیان در روژآوا و پشتیبانی از مجروحان جنگ پرداخت.

فعالیت او در فدراسیون مجروحان جنگ شمال و شرق سوریه، نشان‌دهنده پیوند میان تجربه مقاومت و مسئولیت مراقبت از انسان‌هایی بود که پیامدهای جنگ را بر جسم و جان خود حمل می‌کردند.

سورخین روژهلات در ۱۱ فوریه ۲۰۲۴، همراه با رفیقش آزادی دیرک (هوال نوروز)، در حمله پهپادی ارتش ترکیه، به مرکز فدراسیون مجروحان جنگ در قامشلو به شهادت رسید. یاد سورخین و آزادی دیرک، یادآور اهمیت پاسداری از جان مجروحان، کارکنان مراکز توان‌بخشی و تمامی کسانی است که در شرایط جنگی برای بازگرداندن سلامت و توان زندگی به آسیب‌دیدگان تلاش می‌کنند. او به‌راستی نماد دردهای پانتومین روژآواست.

در کنار این نام‌ها، رفیق رونی جوانرود (دکتر رونی جوانرود) یا جمال مرادی، نیز جایگاهی ویژه در این یادمان دارد.

 با نام سازمانی او «رونی جوانرو»، زادگاهش جوانرود، نام ماد، صهیبه، نام پدر مراد . در همان گزارش، تاریخ جان‌باختن او ۹ فوریه ۲۰۲۰ در دیرک، روژآوا اعلام شده است.

 هوال رونی جوانرود دانش پزشکی و جراحی را با حضور مستقیم در جبهه‌های مقاومت پیوند زد و در کوهستان‌ها و دشت‌ها، در جریان رویارویی با داعش و نیروهای همسو با آن، در آزادی سازی روژآوا و شنگال و سپس نبرد سره‌کانی هم در عرصه مسئولیت رهبری مشترک بیمارستان‌های نظامی کوبانی و دیرِک و… درمان و هم در شرایط نبرد حضور داشت.

یادکرد او، پاسداشت انسان‌هایی است که مسئولیت پزشکی، درمان مجروحان و دفاع از جان جامعه‌ی به پاخسته را در دشوارترین شرایط، از بلندای زاگرس تا شنگال و روژآوا، بر عهده گرفته‌اند.

تجربه‌ی چنین انسان‌هایی بر اهمیت دانش پزشکی در خدمت فرودستانِ جامعه، امدادرسانی، مراقبت از مجروحان و حفظ کرامت انسانی در دل مقاومت و دفاع مسلحانه تأکید می‌کند.

در کنار نام‌های یادشده، باید از دیگر زنان و مردان، رزمندگان، فرماندهان، درمانگران و امدادگرانی نیز یاد کرد که از مناطق مختلف ایران، کردستان و دیگر سرزمین‌ها در جبهه‌های مقاومت روژآوا و شمال سوریه حضور یافتند و شماری از آنان در نبرد با داعش و دیگر نیروهای درگیر جان باختند.

از بروجرد، مازندران، کرماشان و جوانرود تا ماکو، سردشت، مهاباد، سنه و دیگر شهرها و روستاهای کردستان و شنگال، این سرگذشت‌ها بخشی از حافظه مشترک نسل‌هایی است که با تجربه جنگ، آوارگی، سرکوب، مقاومت و آرمان رهایی روبه‌رو بوده‌اند.

یاد آنان، فارغ از تفاوت خاستگاه جغرافیایی، زبان و پیشینه اجتماعی، بخشی از ضرورت ثبت تاریخ و حفظ کرامت انسان‌هاست.

نبرد کوبانی در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵، تنها نبردی برای حفظ یک شهر نبود؛ بلکه به یکی از رویدادهای مهم جهانی در مقابله با گسترش داعش بدل شد.

این سازمان، با اعمال ترور، کشتار، برده‌سازی زنان و نقض گسترده حقوق انسانی، تهدیدی جدی برای مردم منطقه ایجاد کرده بود.

در برابر این خشونت، نیروهای مقاومت محلی، زنان و مردان رزمنده و داوطلبان انترناسیونالیست از ملیت‌ها و سرزمین‌های گوناگون حضور یافتند.

در شنگال نیز جنایات داعش علیه ایزدیان، از جمله کشتار، کوچ اجباری و اسارت زنان و کودکان، ضرورت اقدام برای نجات غیرنظامیان و مقابله با این سازمان را به مسئله‌ای جهانی تبدیل کرد.

حضور و نقش زنان در یگان‌های مدافع زنان (YPJ)، در کنار دیگر نیروهای نبرد علیه داعش، از ویژگی‌های برجسته این دوره بود.

آرین میرکان، سورخین روژهلات و دیگر زنان شناخته‌شده مقاومت کوبانی، در حافظه تاریخی این مبارزات جایگاهی ماندگار یافته‌اند.

یادمان این دوره، فرصتی برای تأکید دوباره بر ضرورت حفاظت از غیرنظامیان، مبارزه با سرکوبگران حاکم، جلوگیری از بازگشت داعش، رعایت حقوق انسانی در منازعات مسلحانه و پشتیبانی از آینده‌ای امن و زندگی آزد و خودمدیریتی برای مردم منطقه است.

یاد جان‌باختگان تنها با یادآوری نام‌ها و تاریخ‌ها زنده نمی‌ماند. حفظ این حافظه، نیازمند ثبت دقیق اسناد، گردآوری روایت‌های خانواده‌ها و شاهدان، بررسی مستقل رویدادها و جلوگیری از نابودی مدارک تاریخی و ادامه‌ی ‌راه و آرمان این انسان‌های تاریخی و پرفروغ است.

در هر مقاومت مسلحانه، انسان‌ها و خانواده‌هایی وجود دارند که رنج آنان فراتر از عنوان‌های سیاسی و سازمانی است. پاسداشت کرامت آنان، توجه به سرنوشت ناپدیدشدگان، زخمیان، بازماندگان و آسیب‌دیدگان، بخشی از مسئولیت مشترک انسانی است.

ثبت سرگذشت جان‌باختگان ماکو، درسیم بهار در سردشت و یازده رزمنده معرفی‌شده در اطلاعیه‌های ه‌پ‌گ، همراه با یادآوری نام دیگر چهره‌های مقاومت، گامی در مسیر حفظ حافظه تاریخی و انتقال آن به نسل‌های آینده است.

امروز، در کنار گرامی‌داشت یاد تمامی جان‌باختگان راه آزادی و برابری، احترام ما متوجه انسان‌هایی نیز هست که همچنان در شهرها، روستاها و کوهستان‌ها با پیامدهای جنگ، سرکوب، ناامنی و نابرابری روبه‌رو هستند.

زنده نگه داشتن حافظه تاریخی هنگامی معنایی پایدار می‌یابد که با پاسداری از جان انسان‌ها، دفاع از حقوق بنیادین، حمایت از خانواده‌های آسیب‌دیده و تلاش برای پایان دادن به چرخه‌ی خشونت پیوند بخورد.

از ماکو و سردشت تا بلندی‌های زاگرس و دامنه‌ها و کرماشان، جوانرود، کوبانی، شنگال و روژآوا، یاد تمامی جان‌باختگان راه آزادی، برابری و کرامت انسانی گرامی و ماندگار باد.

« در برابرِ تُندر می‌ایستند
خانه را روشن می‌کنند.
و می‌میرند.»*

باشد که حافظه این رنج‌ها و فداکاری‌ها، چراغی برای شناخت حقیقت، دادخواهی، همبستگی انسانی و ساختن آینده‌ای آزاد، برابر و شرافتمندانه باشد.

ژن، ژیان، ئازادی

  Jin, Jiyan, Azadî

عباس منصوران

۱۴ نوامبر ۲۰۲۶

* از باغ آینه شاملوی همیشه زنده :

About admin

Check Also

نقدی بر نوشته “دنیای متحول و ظهور نسل جدید پرولتاریا” از سیاوش دانشور ـ ناصر بابامیری

بخش عمده اعتراضات و اعتصابات ایندوره اخیر که در اروپا و آمریکا و آسیا با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *