روز جهانی زبان مادری ـ شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران
۲۱ فوریه(دوم اسفند)، روز جهانی زبان مادری، نتیجه سالها تلاش برای پاسداشت تنوع زبانی و فرهنگی در جهان است. این روز ریشه در یک رویداد تاریخی مهم در بنگلادش دارد و بعدها توسط سازمان ملل به رسمیت شناخته شد.
تاریخچه و ریشههای روز جهانی زبان مادری
در سال ۱۹۵۲، منطقه بنگال شرقی (که امروزه بنگلادش نامیده میشود) بخشی از کشور پاکستان بود. دولت پاکستان اعلام کرد که تنها زبان رسمی کشور، زبان اردو خواهد بود، در حالی که اکثریت مردم به زبان بنگالی صحبت میکردند. در ۲۱ فوریه ۱۹۵۲، دانشجویان دانشگاه داکا و فعالان اجتماعی برای به رسمیت شناخته شدن زبان مادری خود (بنگالی) به عنوان یکی از زبانهای ملی تظاهرات کردند. پلیس به این راهپیمایی مسالمتآمیز حمله کرد و تعدادی از دانشجویان جان خود را از دست دادند.
ایده بزرگداشت این روز در سطح بینالمللی اولینبار توسط دو شهروند بنگلادشی مقیم کانادا به نامهای رفیق الاسلام و عبدالسلام مطرح شد. آنها در سال ۱۹۹۸ نامهای به کوفی عنان، دبیرکل وقت سازمان ملل، نوشتند و خواستار اعلام روزی جهانی، برای حفاظت از زبانهای در حال انقراض شدند و تاریخ ۲۱ فوریه را به دلیل وقایع ۱۹۵۲ پیشنهاد کردند.
پس از پیگیریهای دولت بنگلادش، این پیشنهاد در سیامین کنفرانس عمومی یونسکو مطرح شد و در نهایت در ۱۷ نوامبر ۱۹۹۹، یونسکو به طور رسمی ۲۱ فوریه را به عنوان روز جهانی زبان مادری اعلام کرد.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز در سال ۲۰۰۲ با تصویب قطعنامه ۵۶/۲۶۲، این روز را به رسمیت شناخت و از کشورهای عضو خواست تا به حفظ و حراست از تمام زبانهای مردم جهان کمک کنند .
هدف و اهمیت این روز
روز جهانی زبان مادری فرصتی است برای:
– ترویج تنوع زبانی و فرهنگی:
یادآوری این نکته که هر زبان، گنجینهای از فرهنگ و هویت یک جامعه است.
– حمایت از آموزش به زبان مادری:
بر اساس آمار یونسکو، ۴۰ درصد از جمعیت جهان به زبانی که کاملاً میفهمند، آموزش نمیبینند.
– حفاظت از زبانهای در معرض خطر:
طبق برآوردها، هر دو هفته یک زبان در جهان منقرض میشود که با مرگ آن، بخشی از میراث فرهنگی بشر از بین میرود.
ایران یکی از متنوعترین کشورهای جهان از نظر زبانی است. بر اساس آمارها، حدود ۷۶ زبان زنده در ایران شناسایی شده است. با این حال، ارائه یک آمار دقیق و واحد از جمعیت گویشوران(سخنگویان) هرزبان دشوار است، زیرا منابع مختلف ارقام متفاوتی را گزارش میدهند.
زبانهای اصلی و جمعیت گویشوران ایران
منابع معتبر بینالمللی مانند اِتنولوگ (Ethnologue) و نهادهایی مانند صندوق جمعیت ملل متحد، برآوردهای مختلفی از جمعیت گویشوران زبانها در ایران ارائه کردهاند.
براساس این منابع مهمترین زبانها در ایران برمبنای تعداد سخنگویان آن عبارتند از:
زبانهای فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، گیلکی، مازندرانی، بلوچی، لری و عربی.
از آنجا که منابع مختلف ارقام متفاوتی را ارائه دادهاند، یادداشت از ارائه عدد و درصد خودداری میکند.
این تفاوتها ناشی از عوامل مختلفی مانند روشهای آماری، تعریف “زبان مادری” در مقابل “زبانی که روزانه صحبت میشود”، و جابهجاییهای جمعیتی است.
البته زبانهای نام برده شده در بالا تنها شامل زبانهای با بیشترین گویشور است؛ اما تنوع زبانی در ایران بسیار فراتر از اینهاست.
زبانهای دیگری مانند ترکمنی، قشقایی، تاتی، تالشی، ارمنی، آشوری، و گرجی نیز در نقاط مختلف کشور گویشورانی دارند. برای نمونه، زبان تالشی در برخی مناطق قدمتی کهنتر از زبان پهلوی دارد.
زبانها در معرض خطر
نکته مهم و نگرانکننده، وضعیت زبانهای در معرض خطر است. کارشناسان معتقدند حدود نیمی از ۷۶ زبان زنده ایران با درجات مختلفی از خطر انقراض روبرو هستند. عواملی مانند عدم انتقال زبان از نسل قدیم به جدید، مهاجرت، و تسلط زبان فارسی بهعنوان زبان رسمی، این زبانها را تهدید میکند. به عنوان مثال، گویش دوانی در استان فارس تنها حدود ۴۳۵ گویشور دارد ، یا زبانهایی مانند نطنزی و نایینی بهشدت در معرض خطر هستند.
#روز_جهانی_زبان_مادری
منبع : کانال کانون صنفی معلمان ایران
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران
نشانی کانال تلگرامی شورا:
🆔 @kashowra
