پرسش بالا را کشیشی آلمانی در سال ۱۷۸۳ در مخالفت با جنبش روشن نگری (Enlightenment) مطرح کرد. شماری از متفکران آلمانی آن زمان به این پرسش پاسخ دادند و به توضیح و تبیین روشن نگری پرداختند. یکی از این متفکران ایمانوئل کانت، فیلسوف نامدار آلمانی، بود که کمتر از یک سال بعد در مقاله کوتاهی با عنوان “در پاسخ به پرسش روشن نگری چیست” نظر خود را درباره روشن نگری شرح داد. ما در این جا بخشی از این مقاله را باز نشر می کنیم، با این توضیح که ترجمه را اندکی ویرایش کرده ایم.
“روشن نگری خروج آدمی است از نابالغی فکریِ ناشی از تقصیر خودِ آدمی. این نابالغی ناشی از تقصیر خود است وقتی که علت آن نه کمبود فهم بلکه کمبود اراده و دلیری در به کار گرفتن آن باشد بدون هدایت دیگری. “دلیر باش در به کار گرفتن فهم خویش”*. این است شعار روشن نگری.
تن آسایی و ترسویی است که سبب می شود بخش بزرگی از آدمیان، با آن که طبیعت دیرگاهی است آنان را به بلوغ رسانده و از هدایت غیر رهایی بخشیده، با رغبت همه عمر نابالغ بمانند، و دیگران بتوانند چنین ساده و آسان خود را به مقام قیم ایشان بکشانند. نابالغی آسودگی است. تا کتابی هست که برایم اسباب فهم است، تا کشیش غمگساری هست که در حکم وجدان من است، و تا پزشکی هست که می گوید چه باید خورد و چه نباید خورد و …، دیگر چرا خود را برای فکر کردن به زحمت اندازم؟ اگر پول داشته باشم مرا چه نیازی به اندیشیدن است؟ دیگران این کار ملال آور را برای من و به جای من می کنند.۰ و برای این که بخش هرچه بیشتری از آدمیان (از جمله جنس لطیف به تمامی) رفتن به سوی بلوغ فکری را نه فقط دشوار که بسیار خطرناک نیز بدانند، قیم هایی که از سر لطف نظارت عالیه بر آنان را به عهده گرفته اند تدارک بایسته می بینند. اینان پس از آن که جانوران دستاموز خود را خوب تحمیق کردند، سخت مواظبت می کنند که این موجودات سر به راه از قفس کودکی شان، همان زندانی که ایشان برای شان فراهم کرده اند، پا بیرون نگذراند. آن گاه در گوش شان می خوانند که اگر به تنهایی قدم بیرون بگذارند چه خطرهایی تهدیدشان می کند. حال آن که این خطرها چندان هم که می گویند بزرگ نیستند، بلکه با چند بار افت و خیز سرانجام شیوه راه رفتن را می آموزند. اما برای این قیم ها فقط یک نمونه ناکام کافی است تا همه را از آزمون های بعدی بهراسانند. …”
رو
ایمانوئل کانت، ترجمه سیروس آرین پور
*Sapere aude!
اصل این سخن از هوراس شاعر و ادیب روم باستان است.
کانال تلگرام منشور آزادی، رفاه، برابری
۱۷تیر ۱۴۰۵
منشور_آزادی_رفاه_برابری
